วันจันทร์ที่ 14 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2565

ประเพณีห่มผ้าพระธาตม่อนหินขาว

ประเพณีห่มผ้าพระธาตุม่อนหินขาว

        ชาวตำบลทุ่งรวงทองได้จัดงานประเพณีห่มผ้าพระธาตุ ตักบาตรเทโวโรหณะขึ้น เพื่อเป็นการสืบสานจารีตประเพณีที่ถือปฏิบัติมาสืบต่อกันมา ประเพณีแห่ผ้าห่มพระธาตุ ตักบาตรเทโวโรหณะ ที่วัดพระธาตุม่อนหินขาว เป็นประเพณีที่ชาวบ้านยึดถือปฏิบัติสืบต่อกันมาช้านาน โดยยึดถือความเชื่อของพุทธศาสนิกชนว่า เป็นที่พระพุทธองค์เสด็จลงจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ หลังจากเทศนาพระธรรมปิฎกโปรดพุทธมารดา ซึ่งตอนนั้นมีเทวบุตร เทวธิดา ตลอดชาวบ้านที่ศรัทธาเลื่อมใสพากันมาต้อนรับพระพุทธองค์ ด้วยเหตุนี้ทางตำบลทุ่งรวงทองจึงได้จำลองเหตุการณ์วันนั้นให้พระภิกษุ สามเณรเดินลงจากวัดซึ่งอยู่บนเขาออกบิณฑบาตตามความยาวของพญานาคลงสู่พื้นล่าง จำนวน 176 ขั้น ระยะทางกว่า 700 เมตร โดยมีผู้ทำหน้าที่เป็นพราหมณ์เป่าสังข์อยู่หน้าขบวน จากนั้นตามด้วยขบวนนางฟ้า เทวดา และชาวบ้านเดินเป็นแถวลดหลั่นกันมา ก่อนที่จะสิ้นสุดตรงถนนทางขึ้นวัดพระธาตุม่อนหินขาว อ่านเพิ่มเติม

วัดทุ่งรวงทอง

วัดทุ่งรวงทอง

        เป็นวัดโบราณแห่งหนึ่งที่มีอายุร่วม 1,000ปีได้มีการสร้างอุโบสถขึ้นมาใหม่ เป็นแบบศิลปะล้านนาประยุกต์ โดยมีรูปปั้นพญานาคเป็นกำแพงล้อมรอบอุโบสถอย่างสวยงามซึ่งรูปปั้นพญานาคมีชื่อว่า ปู่ศรีสุทโธ ย่าศรีปทุมมา สำหรับอุโบสถมหาอุตม์ มีขนาดกว้าง 6 เมตร ยาว 18 เมตร สูง 10 เมตร มีพระประธาน พระพุทธมงคลนรสีห์ ขนาดสูง 1.32 เมตร หน้าตักกว้าง 39 นิ้ว ฐานบัวสูง 50 เซนติเมตร

        ซึ่งพระพุทธรูปองค์นี้แกะสลักมาจากหินเขียวในลำน้ำโขง ผู้มีจิตศรัทธานำมาถวาย ประดิษฐานในอุโบสถ ส่วนรูปปั้นพญานาคปู่ศรีสุทโธ ย่าศรีปทุมมา ที่ล้อมรอบกำแพงแก้ว มีขนาดลำตัวยาว 60 เมตร เส้นรอบวง 60 เซนติเมตร เศียรสูง 4 เมตร มีลูกแก้วประดับตามแนวกำแพงและตามแนวลำตัวรูปปั้นพญานาคจำนวนหลายพันลูก ทั้งลูกเล็ก-ลูกใหญ่ ท่ามกลางลำตัวพญานาคที่เป็นสีขาวสวยงาม ส่วนรูปปั้นพญานาคปู่ศรีสุทโธ ย่าศรีปทุมมา ที่ล้อมรอบกำแพงแก้วมีขนาดลำตัวยาว 60 เมตร เส้นรอบวง 60 เซนติเมตร เศียรสูง 4 เมตร และมีลูกแก้วประดับตามแนวกำแพงและตามแนวลำตัวรูปปั้นพญานาคจำนวนหลายพันลูก ทั้งลูกเล็ก ลูกใหญ่ กลางลำตัวพญานาคที่เป็นสีขาว อย่างสวยงาม อ่านเพิ่มเติม

วัดพระธาตุม่อนหินขาว

พระธาตุม่อนหินขาว  

        พระธาตุม่อนหินขาว บ้านห้วยไคร้ ตำบลทุ่งรวงทอง อำเภอจุน จังหวัดพะเยา เดิมเป็นพระธาตุร้างตั้งอยู่บนดอยสูงลูกเดียว โดยบริเวณดอยมีซากเจดีย์ ผุพังอยู่จำนวน 5 องค์ มีตั้งไว้และวัชพืชขึ้นปกคลุมอยู่ ตามตำนานความเป็นมาของพระธาตุม่อนหินขาว นั้นน้อยคนจะรู้ และเข้าใจความเป็นมา ในยุคสมัยที่เชียงแสนเจริญรุ่งเรือง เมืองลอเป็นอีกเมืองหนึ่งที่สำคัญและเจริญรุ่งเรืองอีกเมืองหนึ่ง ครั้งนั้นที่เมืองลอได้สร้างพระธาตุเจดีย์องค์ใหญ่ขึ้น (ไม่ทราบ พ.ศ) ครั้งนั้นเจ้าเมืองต่างๆ ที่เป็นมิตรต่อเมืองลอ ได้นำเครื่องบรรณนาการไปให้เจ้าผู้ครองเมืองลอ และได้มีเจ้าเมืองหนึ่งซึ่งไม่ทราบชื่อผู้ครองเมืองนี้ เป็นผู้หญิงได้นำพระพุทธรูปทองคำ ฉัตรทองคำ ฆ้องทองคำ และของมีค่าอีกจำนวนมากเพื่อจะไปบรรจุในองค์พระธาตุที่เมืองลอ แต่พอเดินทางมาถึงเชิงดอยพระธาตุม่อนหินขาวในปัจจุบัน ได้ทราบว่าทางเมืองลอได้เกิดสงคารมรบกับพม่า พระองค์พร้อมกับทหารและบริวารจึงได้นำพระพุทธรูปทองคำ ฉัตรทองคำ ฆ้องทองคำ และของมีค่าทั้งหมดฝังไว้ในถ้ำ พระองค์ทำศิลาจารึกไว้ 2 หลัก และปักไว้ตรงกลางถ้ำและให้ทหารตั้งปืนใหญ่ไว้ตรงหน้าถ้ำ ลั่นไกยนต์ไว้มีพญานาคเฝ้ารักษาสมบัติภายในถ้ำ และพระองค์พร้อมทหาร บริวารได้ร่วมกันสร้างพระธาตุว้าบนดอย
        เมื่อสร้างพระธาตุเสร็จพระองค์ก็พาทหารไปช่วยเจ้าเมืองลอรบกับพม่า กาลเวลาผ่านไปพระธาตุม่อนหินขาวได้รกร้างเป็นเวลาหลายร้อยปี สิ่งศักดิ์สิทธิทั้งหลายที่รักษาสมบัติเกรงจะมีคนใจบาปเข้ามาขุดเอาของมีค่าจึงปิดปากถ้ำลุล่วงมาถึงปีพุทธศักราช 2466 ครูบาเจ้าศรีวิชัย นักบุญแห่งล้านนาไทยได้มาบูรณะปฏิสังขรณ์ ปูชนียสถานในจังหวัดพะเยา 13 แห่ง ด้วยกัน อ่านเพิ่มเติม

ประเพณีตานก๋วยสลาก (สลากภัตต์)

ประเพณีตานก๋วยสลาก (สลากภัตต์)   

        สลากภัตต์ เป็นศัพท์ในพระวินัยปิฎก เป็นชื่อเรียกวิธีถวายทานแก่พระสงฆ์วิธีหนึ่ง โดยการจับสลากเพื่อแจกภัตตาหารหรือปัจจัยวัตถุที่ได้รับจากผู้ศรัทธาถวาย เพื่ออนุเคราะห์แก่ผู้ศรัทธาที่มีปัจจัยวัตถุจำกัดและไม่สามารถถวายแก่พระสงฆ์ทั้งหมดได้

        ความเป็นมาของประเพณีนี้คือ สมัยหนึ่งครั้งพุทธกาลได้เกิดทุพภิกขภัย ชาวบ้านหาอาหารมาถวายพระได้ยาก จึงทูลพระพุทธเจ้าว่าหากมีอาหารจำนวนน้อยไม่เพียงพอที่จะถวายอาหารแด่ภิกษุได้ครบทุกรูป   จะถวายโดยให้ภิกษุจับสลากจะได้หรือไม่ พระพุทธเจ้าก็ทรงอนุญาต จึงเกิดมีประเพณีถวายอาหารแด่ภิกษุโดยวิธีการจับสลาก กรรมวิธีการจัดทำอาจต่างกันตามท้องถิ่น แต่มีหลักอยู่ที่การถวายโดยให้ภิกษุจับสลากก่อน ภิกษุรูปใดจับสลากได้ของผู้ใดก็รับอาหารจากผู้นั้น บางแห่งนิยมทำในฤดูกาลที่มีผลไม้ดกและสุก นำมาถวายเป็นสลากภัต ที่นิยมทำในท้องถิ่นสระบุรีคือ สานกระจาดใหญ่ด้วยไม้ไผ่ ประดับกระดาษให้สวยงามนำอาหารหรือเครื่องสมณะอุปโภคบริโภคใส่ลงในกระจาดนี้ หากมีฝีมือยิ่งขึ้นไปก็อาจนำไม้ยาวประมาณ ๖ เมตร  มาปักกลางกระจาด ทำเป็นฉัตรหลายชั้นขึ้นไปตกแต่งสวยงาม เมื่อถึงวันงานที่กำหนดก็นำกระจาดหรือต้นสลากนี้ไปรวมกันที่วัด นิมนต์พระมาเทศน์อานิสงส์ จบแล้วกล่าวคำถวายสลากภัตและให้ภิกษุจับสลาก   ภิกษุจับได้สลากของผู้ใดก็ลงไปรับการถวายที่กระจาดหรือต้นสลากของผู้นั้น ให้พรและเจ้าภาพก็กรวดน้ำ ศิษย์วัดก็นำสลากภัตนั้นกลับวัดของตน อ่านเพิ่มเติม

ภูมิปัญญาเกษตรทฤษฎีใหม่และเกษตรผสมผสาน

นางนงคราญ  กันยานะ
ภูมิปัญญาเกษตรทฤษฎีใหม่ การเกษตรแบบผสมผสาน 
หมู่ที่ 2 ตำบลบุญเกิด อำเภอดอกคำใต้ จังหวัดพะเยา 56120

        ภูมิปัญญาท้องถิ่น หรือภูมิปัญญาชาวบ้าน คือทุกสิ่งทุกอย่างที่ชาวบ้านคิดขึ้นได้เองและนำมาใช้ในการแก้ปัญหา เป็นเทคนิควิธีเป็นองค์ความรู้ของชาวบ้าน ทั้งทางกว้างและทางลึกที่ชาวบ้านคิดเอง ทำเอง โดยอาศัยศักยภาพที่มีอยู่แก้ปัญหาการดำเนินชีวิตในท้องถิ่นได้อย่างเหมาะสมกับยุคสมัยความเหมือนกันของ เป็นองค์ความรู้ และเทคนิคที่นำมาใช้ในการแก้ปัญหาและการตัดสินใจ ซึ่งได้สืบทอดและเชื่อมโยงมาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน ซึ่งในแต่ละท้องถิ่นจะมีภูมิปัญญาที่ไม่เหมือนกัน อ่านเพิ่มเติม

ศูนย์เรียนรู้ชุมชนบ้านร่มโพธิ์งาม

ศูนย์เรียนรู้ชุมชนบ้านร่มโพธิ์งาม
หมู่ที่ 2 ตำบลบุญเกิด อำเภอดอกคำใต้ จังหวัดพะเยา        

        ศูนย์เรียนรู้ชุมชนบ้านร่มโพธิ์งาม หมู่ที่ 2 ตำบลบุญเกิด อำเภอดอกคำใต้ จังหวัดพะเยา เป็นศูนย์กลางรวบรวมข้อมูลข่าวสารความรู้ของชุมชนที่จะนำไปสู่การส่งเสริมกระบวนการเรียนรู้สำหรับประชาชน ในชุมชน เป็นแหล่งเสริมสร้างโอกาสในการเรียนรู้ การถ่ายทอด การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ การสืบทอดภูมิปัญญา วัฒนธรรม ค่านิยม และเอกลักษณ์ของชุมชน อีกทั้งเป็นแหล่งบริการชุมชนด้านต่าง ๆ เช่น การจัดกิจกรรมที่สอดคล้องกับความต้องการเรียนรู้ ของชุมชน โดยเน้นการกระบวนการเรียนรู้เพื่อวิถีชีวิตของคนในชุมชน เพื่อให้ทันกับการเปลี่ยนแปลงของสังคม ก่อให้เกิดชุมชนแห่ง เรียนรู้ และมุ่งการพัฒนาแบบพึ่งตนเอง เป็นศูนย์ฯ ของประชาชน ที่ดำเนินการโดยประชาชน และเพื่อประชาชน ที่จะก่อให้เกิดความเข้มแข็งของชุมชนอย่างยั่งยืน

        จัดให้มีกิจกรรมการเรียนรู้ การถ่ายทอด การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ ตลอดจนการสืบทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นและการเรียนรู้ด้านต่าง ๆ ของประชาชนในชุมชนเป็นศูนย์รวมของข้อมูล เช่น ข้อมูล จปฐ. กชช.2ค.แหล่งน้ำ กลุ่มอาชีพ ฯลฯ อ่านเพิ่มเติม

วัดบุญเกิด

พระเจ้า 28 พระองค์ ประดิษฐานพระวิหารวัดบุญเกิด

        วัดบุญเกิด ตำบลบุญเกิด อำเภอดอกคำใต้ จังหวัดพะเยา เป็นวัดที่สวยงามแห่งหนึ่งของจังหวัดพะเยาซึ่งเป็นวัดที่ประดิษฐานพระพุทธรูปพระเจ้า 28 พระองค์ ที่มีความสวยงามอลังการ และถือเป็นวัดแห่งเดียวในล้านนา ที่ได้จำลองพระพุทธรูปชื่อดังจากวัดต่างๆทั่วประเทศจำนวน 28 พระองค์ เข้ามาประดิษฐานบริเวณวิหารของวัดที่มีความสวยงามและเหมาะเป็นสถานที่ท่องเที่ยวทำบุญอีกแห่งหนึ่ง ของวัดในจังหวัดพะเยา

        พระเจ้า 28 พระองค์ ที่มีการจำลองจากพระพุทธรูปชื่อดังจากวัดต่างๆทั่วประเทศ ทั้งพระ พุทธชินราช พระแก้วมรกต หลวงพ่อโสธร หลวงพ่อพระใส รวมทั้งพระชื่อดังต่างๆ จากแต่ละวัดในพื้นที่ของประเทศไทยได้ถูกรวบรวมไว้ภายในพระวิหารของวัด เพื่อให้พุทธศาสนิกชนได้เข้าสักการะบูชาซึ่งถือว่าเป็นวัดที่มีพระประธานจำนวนมากที่สุดในล้านนาโดยพระเดชพระคุณพระราชมงคลวิสุทธิ์เจ้าอาวาสวัดบุญเกิด ได้รวบรวมประวัติและศึกษาเกี่ยวกับพระเจ้า 28 พระองค์ ซึ่งปรากฏในบทสวดมนต์และตำราของโยนกเชียงแสน ซึ่งปรากฏในบทสวดมนต์นะโมเม อ่่านเพิ่มเติม

อาชีพทำนา

        ประเทศไทยเป็นพื้นที่ที่เหมาะสมกับการอยู่อาศัยร่วมกับธรรมชาติอย่างเกิดประโยชน์สูงสุด อาชีพเกษตรกรจึงถือเป็นรายได้หลักมาอย่างช้านาน แม้ในปัจจุบันคนรุ่นใหม่จำนวนมากจะเลือกเข้ามามองหางานทำในเมืองหลวงรวมถึงเลือกทำงานประเภทอื่นๆ มากขึ้น แต่เกษตรกรก็ยังถือเป็นหัวใจสำคัญที่ช่วยสร้างผลผลิตให้กับคนไทยและอีกหลายล้านคนบนโลกมีอาหารดีๆ เพื่อดำรงชีวิตอยู่ตลอด 

        ตำบลคือเวียง มีลักษณะภูมิศาสตร์ที่ความเหมาะสมในการทำเกษตรกรรม ซึ่งมีแม่น้ำร่องช้างไหลผ่านประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรมเป็นหลัก ซึ่งเป็นการผลิตแบบรายย่อยครัวเรือน เกษตรกร จำนวนมากถือครองที่ดินขนาดเล็ก เพื่อทำกิน เน้นปลูกพืชเชิงเดี่ยวที่ใช้ระยะเวลาในการเพาะปลูกสั้นเพื่อหารายได้ เช่น การทำนา การทำสวน และการทำไร่ และเลี้ยงสัตว์ไว้เพื่อบริโภค หรือขายเพื่อพอใช้จ่ายในครัวเรือน การเกษตรเป็นงานที่สำคัญมาก เพราะเป็นงานที่สร้างเสริม ความสุขสมบูรณ์ให้กับชุมชน ผลิตผลทางการเกษตรเป็นปัจจัยสนับสนุน ให้เกิดสินค้า อาหาร ผลิตภัณฑ์ อ่านเพิ่มเติม

วันอาทิตย์ที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2565

อนุสาวรีย์พระยาลิ้นก่าน

ประวัติพญาลิ้นก่าน

        เจ้าเมืองเวียงห้าวหรือเวียงฮางเป็นเมืองโบราณที่รูปแบบที่แน่นอนตั้งอยู่บนเนินเขาสูงวกวนไปตาภูมิประเทศผังเมือง จะวางตัวไปทาง ทิศตะวันตก – ตะวันออกจดแม่น้ำร่องช้าง พญาลิ้นก่านเป็นเจ้าเมืองเวียงห้าวโดยปรากฏชื่อจากตำนาน พระธาตุแจ้โหว้ แต่งโดย มหาเถรกาลวิชาถวายสังฆราช วัดหลวงราชสัณฐานเมืองพะเยาปีรวายไจ้ จุลศักราช 1088 พ.ศ.2269  เดือน 7 ออก 5 ค่ำ จากการเขียนตำนานย้อนหลังไป เกือบ 300 ปี  

        และตำนานจ้างปู่ก่ำงาเขียว(เขียนโดยท่านเจ้าคุณพระมงคลวัฒน์ เจ้าอาวาสวัดบุญเกิด) ท่านจะอาศัยการจดจำและคลาดเคลื่อนจากประวัติการทำศึก สงครามของเมืองนันทบุรี (เมืองน่าน) กับเมืองภูกามยาว (เมืองพะเยา)    โดยมีเวียงห้าวเป็นเมืองหน้าด่าน หรือเมืองกันชนของเมืองภูกามยาว สันนิษฐานการเดินทัพของ เจ้าเมืองน่านผ่านทางสองสบ (ปางงุ้น) ตลอดเส้นทางลำน้ำร่องช้าง อ่านเพิ่มเติม

วัดพระธาตุ แจโว


ปู่แจ ย่าโว ผู้สร้างพระธาตุแจโว

        มีตำนานกล่าวว่า ปู่แจ และ ย่าโว เป็นผู้สร้างพระธาตุเจดีย์องค์นี้ขึ้นเพื่อบรรจุพระเกศาธาตุของพระพุทธเจ้า ตามตำนานบอกว่าภายในพระธาตุแจโว มีการบรรจุ  พระเกศาธาตุ ๒ เส้น และพระบรมธาตุส่วนปลายจมูก  ขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า องค์พระธาตุเจดีย์เป็นสถาปัตยกรรมพื้นเมืองล้านนา ตั้งอยู่บนเนินดิน  พระเจดีย์ตั้งอยู่บนฐานเขียง รูปแปดเหลี่ยม ต่อด้วยฐานปัทม์ย่อมุม จากนั้นเป็นชั้นมาลัยเถา รองรับองค์ระฆังรูปแปดเหลี่ยม บัลลังก์ ปล้องไฉน และปลียอด องค์พระธาตุแจ้โว อ่านเพิ่มเติม

ไม้กวาดดอกหญ้า

        

        ไม้กวาดดอกหญ้า เป็นวัสดุ เครื่องมือเครื่องใช้ ในครัวเรือน ใช้ทำความสะอาดบ้าน บริเวณบ้าน อาคาร สถานที่ต่าง ๆ ในสมัยโบราณ คนในครอบครัว จัดทำขึ้นใช้เฉพาะในครัวเรือนของตนเอง แลกเปลี่ยนกับ เพื่อนบ้าน ในปัจจุบันผลิตขึ้นเพื่อจำหน่ายเป็นอาชีพหลักและอาชีพเสริม ปัจจุบันกำลังได้รับการพัฒนาฝีมือเพิ่มเติม  “ดอกหญ้า” (ก๋ง เป็นชื่อเรียกดอกหญ้าของท้องถิ่นภาคเหนือเรียก) เป็นส่วนที่ใช้กวาด นอกจาก จะทำเป็นไม้กวาดสำหรับกวาดพื้น

        ไม้กวาดดอกหญ้าของชุมชนจะนำดอกหญ้าเกรดเอ มาทำไม้กวาดทำความสะอาดบ้านนอกจากนั้นระยะเวลาการใช้งานของไม้กวาดใช้งานคงทนนอกจากนี้ ไม้กวาด ของกลุ่มเป็นไม้กวาดดอกหญ้า มีหลากหลายขนาดให้เลือก การทำ หัตถกรรมไม้กวาดจากดอกหญ้าของชุมชน ไม้กวาดดอกหญ้า เป็นผลิตภัณฑ์สำหรับทำความสะอาดที่จำเป็นมากในทุกครัวเรือน โดยมักพบใช้มากกว่า 1 ด้าม ในแต่ละครัวเรือน ทั้งนี้ ไม้กวาดดอกหญ้าจะทำได้จากช่อดอกหญ้าตองกง หรือที่เรียก หญ้าไม้กวาด รวมถึงหญ้าชนิดอื่น เช่น อ้อ และแขมหรือแขมใหญ่ ด้วยการนำช่อดอกมาตากให้แห้ง พร้อมสลัดดอกให้ร่วงหมดด้วยเครื่อง ก่อนนำมามัดร้อยให้เป็นผืน และถักติดกับด้ามไม้ไผ่ อ่านเพิ่มเติม

ภูมิปัญญา จักสานผลิตภัณฑ์ไม้ไผ่

นายประเสริฐ  ตุ่นแจ้ : ภูมิปัญญา จักสานผลิตภัณฑ์ไม้ไผ่

        ภาคเหนือ หรือล้านนาไทย เป็นดินแดนที่มีศิลปวัฒนธรรมเฉพาะถิ่น เป็นของตนเอง เป็นเหตุให้เครื่องจักสานในภาคเหนือ มีเอกลักษณ์ที่แตกต่างไปจากภาคอื่น นอกจากนี้ ภาคเหนือ หรือล้านนาไทย มีสภาพภูมิศาสตร์ ที่แตกต่างไปจากภาคอื่นๆ สภาพการประกอบอาชีพด้านเกษตรกรรม ทำให้ภาคเหนือเป็นแหล่งผลิตเครื่องมือเครื่องใช้จักสานที่สำคัญ นอกจากนี้ ภาคเหนือยังมีวัตถุดิบหลายชนิด ที่นำมาทำเครื่องจักสานได้ เช่น กก แหย่ง ใบลาน และไม้ไผ่ โดยเฉพาะ อย่างยิ่งไม้ไผ่ ซึ่งมีหลายชนิด    ที่ใช้ทำเครื่องจักสานได้ดีการทำเครื่องจักสานพื้นบ้านภาคเหนือ หรือล้านนาไทยนั้น ทำสืบต่อกันมาแต่โบราณ อ่านเพิ่มเติม 

การอ่านค่าว

นายประเวศน์ เจนประชากร (การอ่านค่าว)

        “ค่าว” เป็นชื่อของลักษณะการเรียบเรียงถ้อยคำที่ให้เป็นระเบียบเหมือนห่วงโซ่ คือ มีสัมผัสคล้องจองกันไป ทางภาคเหนือเรียกเชือกเส้นโต ๆ ว่าค่าว หรือเชือกค่าว เพราะลักษณะเป็นค่าวเป็นเครือต่อเนื่องกันลักษณะคล้ายกลอนแปดของภาคกลาง ทั้งในด้านสัมผัสและลีลากลอน ค่าวหรือค่าวซอเป็นวรรณกรรมที่สันนิษฐานว่าเกิดขึ้นในช่วงระหว่าง พ.ศ.2300-2470 เพราะเป็นช่วงที่บ้านเมืองพ้นจากอำนาจการปกครองของพม่า วัฒนธรรมหลายอย่างรวมทั้งวรรณกรรมค่าวจึงได้รับการฟื้นฟูขึ้น ค่าวหรือค่าวซอเป็นวรรณกรรมที่สืบเนื่องมาจากธรรมค่าว โดยธรรมค่าวนั้นแต่งขึ้นเพื่อใช้เทศน์ให้ชาวบ้านฟังที่วัด ผู้ที่ฟังธรรมค่าวก็ได้ข้อคิด ปรัชญาหรือหลักธรรม สำหรับผู้ที่ไม่ได้ฟังธรรมค่าวก็ได้อาศัยฟังค่าวซอแทนเพราะค่าวซอมีเนื้อเรื่องทำนองเดียวกับธรรมค่าว จะต่างกันในรูปแบบของการประพันธ์ เท่านั้น อ่านเพิ่มเติม

เครื่องจักสาน เครื่องใช้จากไม้ไผ่


เครื่องจักสาน เครื่องใช้จากไม้ไผ่

        เครื่องจักสานเป็นงานศิลปหัตถกรรม ที่สะท้อนให้เห็นถึงภูมิปัญญาของชาวบ้านได้หลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็น ความชาญฉลาดในการเลือกสรรวัตถุดิบ ที่จะนำมาใช้ทำเครื่องจักสาน ซึ่งชาวบ้านจะมีความรู้เกี่ยวกับคุณสมบัติของวัตถุดิบแต่ละชนิดเป็นอย่างดี ตลอดจนการนำมาดัดแปลงแปรรูปใช้ทำเครื่องจักสานที่สามารถนำมาใช้สอยได้ สิ่งเหล่านี้เป็นภูมิปัญญาพื้นบ้าน ที่ชาวบ้านเรียนรู้สืบต่อกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษ จนทำให้เครื่องจักสานแต่ละชนิด มีรูปแบบ และประโยชน์ใช้สอยที่สมบูรณ์ลงตัว ดูเพิ่มเติม

เกษตรเศรษฐกิจพอเพียงผสมผสาน

        นายบุญธรรมเริ่มอาชีพเกษตรกรรมเป็นอาชีพหลักและพัฒนาปลูกพืชไร่นาสวนผสมเรื่อยๆ ตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของราชกาลที่ 9 เป็นต้นแบบการดำรงชีวิตพอเพียง ตั้งแต่อายุ 20 ปี ปลูกไร่นา พืชสวน ผสมผสานเป็นบุคคลตัวอย่างในชุมชน ปลูกถั่วเขียวเป็นเกษตรกรตัวอย่าง วัตถุดิบที่ใช้ประโยชน์ในผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากภูมิปัญญาผลผลิตจากทางเกษตรกรรมตามฤดูกาล ผสมผสานปลูกพืชอื่นที่ท้องถิ่นต้องการ และได้ปลูกไม้สวน พืชไร่ตามสภาพอากาศ อ่านเพิ่มเติม

จักสานไม้ไผ่




        ไม้ไผ่ ทุกคนรู้จักกันเป็นอย่างดี ตั้งแต่เมื่อก่อนนานมา คนไทยนำมาใช้ประโยชน์กับชีวิตประจำวันกันอย่างแพร่หลาย ตราบจนทุกวันนี้ ประเทศไทยเรามีไผ่สารพัดที่อยู่ในป่า และชาวบ้านเสาะหานำมาปลูกไว้ในที่ไร่ท้ายสวน รอบรั้วข้างบ้าน เอาหน่อไม้มาทำอาหาร ใบใช้ห่อขนม กระบอกไม้ไผ่ใช้เป็นอุปกรณ์ทำอาหาร ไม้ไผ่นำมาทำที่พักอยู่อาศัย สับฟากปูพื้น ทำแคร่ ทำรั้ว ทำตอกมัดของมัดรวงข้าว ใช้จักสานทำเครื่องมือเครื่องใช้ อาวุธ ด้ามดาบ ด้ามหอก ด้ามมีดพร้าขวาน จอบเสียม สานกระติบข้าว กระบุง ตะกร้า เข่ง กระด้ง ตะแกรง สุ่มไก่ ลอบ ไซ ข้องหาปลากบเขียด จนถึงยุคปัจจุบันก็ยังนิยมนำหน่อไผ่ ที่เรียกหน่อไม้ มาทำอาหาร นำไม้ไผ่มาใช้ทำรั้ว ทำไม้สอย ทำโครงโรงเรือน ทำโต๊ะเก้าอี้นั่งเล่น ทำกระท่อมนั่งเล่น ไม้เสียบลูกชิ้น ไม้เสียบหมู-ปลา ตะเกียบ เยื่อกระดาษ ใบรากทำปุ๋ย ทำเฟอร์นิเจอร์  อ่านเพิ่มเติม




กระเป๋ารีไซเคิล


นางนงลักษณ์  ไชยวงค์  (การประดิษฐ์บายศรีสู่ขวัญ กระเป๋ารีไซเคิล) 

        งานฝีมือเป็นการอนุรักษ์วัฒนธรรมของไทยไว้ในกระบวนการประดิษฐ์คิดค้น นวัตกรรมละเทคโนโลยีจากภูมิปัญญา การประดิษฐ์กระเป๋ารีไซเคิลจากซองกาแฟเป็นการนำเอาเศษวัสดุเหลือใช้มาประยุกต์ใช้ให้เป็นกระเป๋าที่สวยงามเพื่อให้มีรูปลักษณ์ที่สวยและทันสมัยแปลกใหม่และแตกต่างจากผลิตภัณฑ์เดิมที่มีอยู่แล้ว การประดิษฐ์กระเป๋ารีไซเคิลเป็นการสร้างงานสร้างรายได้เสริมและใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์ เกิดความคิดสร้างสรรค์ในการประดิษฐ์กระเป๋ารีไซเคิลจากซองกาแฟ คุณแม่นงลักษณ์ ไชยวงค์ ได้ตระหนักและเห็นคุณค่าของกระเป๋ารีไซเคิลจากซองกาแฟและควรที่จะได้อนุรักษ์งาน ศิลปหัตถกรรมพื้นบ้านของไทยประเภทนี้มิให้สูญหายไปและยังช่วยลดการทำลายขยะเผาขยะจากซอกาแฟ อ่านเพิ่มเติม

ห้องสมุดประชาชน “เฉลิมราชกุมารี” อำเภอดอกคำใต้


        ห้องสมุดประชาชน “เฉลิมราชกุมารี” อำเภอดอกคำใต้ ได้จัดสร้างขึ้นโดยกรมการศึกษานอกโรงเรียน กระทรวงศึกษาธิการร่วมกับประชาชนอำเภอดอกคำใต้ เพื่อเฉลิมฉลองในวโรกาสที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา เจ้าฟ้ามหาจักรีสิรินธร รัฐสีมาคุณากรปิยชาติ สยามบรมราชกุมารี ทรงเจริญพระชนมายุ 3 รอบ ในวันที่ 2 เมษายน 2534

ในเริ่มแรกก่อสร้างห้องสมุดฯ ได้รับเงินงบประมาณจากรัฐบาล จำนวน 3,016,775 บาท เงินสมทบจากส่วนราชการ พ่อค้า มูลนิธิ สมาคม คณะสงฆ์จังหวัดพะเยาและประชาชนทั่วไปในอำเภอดอกคำใต้ จำนวน 1,267,188 บาท รวมเป็นจำนวนเงินทั้งสิ้น 4,283,963 บาท โดยมีห้างหุ้นส่วนจำกัด ช.หอมนาน เป็นผู้รับเหมาก่อสร้างในวงเงิน 2,205,000 บาท สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาสยามบรมราชกุมารรี ทรงพระกรุณาเสด็จพระราชดำเนินเปิดห้องสมุดประชาชน “เฉลิมราชกุมารี” อำเภอดอกคำใต้ เมื่อวันพุธ ขึ้น 12 ค่ำ เดือน 3 ปีระกา จุลศักราช 1355ตรงกับวันพุธที่ 3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2536 อ่านเพิ่มเติม

หัตถกรรมล้านนา จากภูมิปัญญาสู่การถ่ายทอด


        งานหัตถกรรมพื้นเมือง เป็นงานที่เกิดจากภูมิปัญญาของบรรพบุรุษที่สืบทอดต่อกันมา จากรุ่นสู่รุ่น เพื่อให้คงอยู่สืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน ด้วยเหตุที่การดำรงชีวิตผูกพันกับศาสนา การสร้างผลงานทางศิลปะจึงมีแรงบันดาลใจจากความศรัทธา ซึ่งจากความสำคัญดังกล่าวจึงทำให้หน่วยงานต่างๆของภาครัฐให้การสนับสนุน จัดกิจกรรม โครงการต่างๆ เพื่อเป็นการอนุรักษ์ไว้ซึ่งงานหัตถกรรมพื้นเมือง โดยจัดอบรมให้ความรู้แก่ประชาชนผู้ที่สนใจในเรื่องดังกล่าว ย้อนหลังไปเมื่อประมาณ 5 ปีที่ผ่านมา หนึ่งในประชาชนผู้เข้าร่วมอบรม ได้แก่ นางสุพรรณี ปัญญาโสภา ผู้ที่มีความสนใจในด้านของงานหัตถกรรมพื้นเมือง โดยได้เข้าร่วมทำ การอบรมหลักสูตรการประดิษฐ์ต่างๆ ไม่ว่าจะเป็น การประดิษฐ์โคมไฟล้านนา ตุงไส้หมู ซึ่งชาวล้านนานิยมนำมาใช้ในงานพิธีกรรมต่าง ๆ โดยเฉพาะในงานประเพณียี่เป็ง หรือ ประเพณีลอยกระทง เมื่อสิ้นสุดก็ได้นำความรู้ที่ได้รับจากการอบรมมาฝึกฝน ปรับปรุง พัฒนาให้เกิดความเชี่ยวชาญ ประกอบกับเป็นผู้ที่มีความชอบในด้านนี้อยู่เป็นทุนเดิม จึงทำให้เกิดการต่อยอดความรู้ สามารถ่ายทอดความรู้ที่ได้รับมาและความรู้ที่เกิดจากการฝึกฝนพัฒนา แก่บุคคลที่สนใจ เป็นวิทยากรให้แก่หลายหน่วยงาน นอกจากหัตถกรรมพื้นเมืองแล้ว นางสุพรรณี ปัญญาโสภา ยังเป็นผู้มีความรู้ความสามารถในด้านของการประดิษฐ์กระเป๋าผ้าด้นมือ ที่เกิดจากความชอบส่วนตนและมีโอกาสได้เรียนรู้จากการเข้ารับการฝึกอบรม และนำมาพัฒนา ต่อยอด ฝึกฝน จนสามารถนำไปเผยแพร่และถ่ายทอดให้ความรู้แก่บุคคลทั่วไปได้อย่างแพร่หลาย อ่านเพิ่มเติม

จากลูกมือแม่สู่ภูมิปัญญาขนมไทย


        จุดเล็กเล็กเริ่มต้นจากการเป็นลูกมือของแม่ในอดีต ก่อให้เกิดการเริ่มต้นทำขนมไทยอย่างจริงจัง ความทรงจำวัยเด็ก ที่เป็นจุดเริ่มต้น  ความคุ้นเคยกับขนมไทยมานาน เพราะเห็นผู้เป็นแม่ได้ทำมาก่อน พอได้หยิบได้จับช่วยเหลือตั้งแต่เด็ก จึงเกิดการซึมซับ ครูพักลักจำ เรียนรู้จากการสังเกต ซึมซับทุกขั้นตอนจากแม่ผู้ซึ่งประกอบอาชีพขายขนมไทย อ่านเพิ่มเติม

สนใจในสิ่งที่ตนเองรักสู่ ภูมิปัญญาด้านการเกษตร

           

สนใจในสิ่งที่ตนเองรักสู่ ภูมิปัญญาด้านการเกษตร

       นายกตู่ หรือ นายอดิเรก กิตติวัชรพงศ์ ภูมิปัญญาด้านการเกษตร ได้เริ่มต้นจากความชอบ ความสนใจในด้านเกษตรตั้งแต่วัยเยาว์ เมื่อเข้าสู่ช่วงวัยการศึกษาเล่าเรียนจึงได้ลงเรียนด้านส่งเสริมเกษตรและสหกรณ์ เพื่อพัฒนา ต่อยอดความรู้ด้านการเกษตร หลังจากสำเร็จการศึกษาได้เข้ารับราชการครู ในระหว่างรับราชการครูก็ได้ดำเนินการสร้างสวนเกษตรผสมผสานขึ้น เพื่อพัฒนา ต่อยอดความรู้ที่มีให้แก่บุคคลทั่วไป ผู้สนใจในด้านการเกษตร โดยยึดหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของรัชกาลที่ 9 การทำการเกษตรแบบผสมผสาน เป็นระบบการเกษตรที่มีการเพาะปลูกพืชหรือการเลี้ยงสัตว์ต่าง ๆ ชนิดอยู่ในพื้นที่เดียวกันภายใต้การเกื้อกูล เอื้อประโยชน์ต่อกันและกันอย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด โดยอาศัยหลักการอยู่รวมกันระหว่างพืช สัตว์ และสิ่งแวดล้อม ภายในพื้นที่ได้มีการขุดบ่อเลี้ยงปลา การเพาะพันธุ์เห็ด การปลูกไม้ผล นอกจากนั้นยังสามารถเผยแพร่และถ่ายทอดให้ความรู้แก่บุคคลทั่วไปได้อย่างแพร่หลาย  อ่านเพิ่มเติม





"กระเป๋าผ้าด้นมือ" งานหัตถกรรมสู่การสร้างรายได้


        กระเป๋าผ้าด้นมือ เป็นงานเย็บผ้าและประกอบกันเข้าเป็นชิ้นงาน โดยทุกขั้นตอนของการทำล้วนใช้มือในการเย็บปัก ฉะนั้นจึงถือว่าเป็นภูมิปัญญาขั้นพื้นฐานที่ได้รับการสืบทอดมาจากบรรพบุรุษ เพราะในอดีตไม่มีเครื่องมือทุนแรงในการเย็บผ้า ซึ่งการปักผ้าด้วยมือก็มีการพัฒนามากขึ้นโดยการทำลวดลายต่างๆ นอกจากนี้การทำกระเป๋าผ้าด้นมือถือเป็นการใช้เวลาว่างให้เกิดประโยชน์ พัฒนาความคิดสร้างสรรค์ของตนลงในชิ้นงาน ปัจจุบันได้ กระเป๋าผ้าด้นมือ ได้มีการพัฒนารูปแบบการเย็บปัก ลายเส้น ลวดลาย สีสัน เพื่อให้เข้ากับยุคสมัย แต่ยังไม่ทิ้งภูมิปัญญาท้องถิ่น มีการเย็บปักด้วยมือ ลายเส้นและลวดลาย มีลักษณะที่บ่งบอกถึงวัฒนธรรมของ ภูมิปัญญาท้องถิ่น จึงกลายเป็นผ้าด้นมือในรูปแบบใหม่ ที่มิใช่เพียงแค่การที่ใช้ในครัวเรือนที่เย็บ ความรู้ประสบการณ์การทำกระเป๋าผ้าด้นมือมาประยุกต์ดัดแปลง เดิมทำเป็นงานด้นมือชิ้นเล็กๆและได้พัฒนาชิ้นงานใหญ่ขึ้น อาชีพที่สามารถสร้างรายได้ให้แก่ครอบครัวนั้นมีอยู่ไม่น้อย หนึ่งในนั้นคืออาชีพการทำกระเป๋าผ้าด้นมือ ซึ่งการทำกระเป๋าผ้าด้นมือถือเป็นงานฝีมือ ต้องใช้ความประณีตในการผลิตผลิตภัณฑ์แต่ละชิ้น  อ่านเพิ่มเติม